Suuraan lammaffaan kun kanaan dura Caamsaa 2018 Daily Mail irratti kan maxxanfame yoo ta’u, barreeffamni kun kaalifoorniyatti akkaataa sararoonni humnaa muka tuquun ibidda bosona afuritti gamoolee 134 akka barbadeesse ibseera.
Kanaafuu, HaqCheck maxxansa X (twitter) kana suuraa sirrii hin taane waan fayyadameef maxxansa kana Soba jedhee jirra.
HaqCheck odeeffannoo dabalataa argachuuf nama himannaa kana dhiheesse bira ga’uuf yaali godhe ture, haa ta’uu malee himataan hanga barreeffamni kun maxxanfamutti deebii hin kennine.
Barreeffamni Feesbuukii kun waltajjii kanarratti kan bayyee faffaca’ee kan ture yoo ta’u, yeroo barreeffamni kun maxxanfamutti daawwattoota kuma 90 ol fi deebii jalachuu kuma 1.3tti dhihaatu argateera.
Haa ta’u malee HaqCheck maxxansa kana qoratee viidiyoon kun kan yeroon isa turee ta’u fi himannaa kana kan hin deeggarre ta’u isa mirkanessera.
Halaa kanan HaqCheck himannaa kana Soba taasiseera.
Ebla bara 2023 mootummaan Itoophiyaa humna addaa naannolee dhaabbilee nageenyaa birootti makamuuf karoorfachuu isaa beeksisee ture. Beeksisni kun naannoo Amaaraa keessatti mormii fi jeequmsa bal’a kaase.
Haa ta’u malee HaqCheck maxxansa viidiyoo kana sirri hintane fi himannaa kana akka hin deeggarre mirkaneessera. viidiyoon kun Televijinii Saatalaayitii Itoophiyaa (ESAT)n Onkoloolessa bara 2021 YouTube irratti maxxanfame irraa kan fudhatamedha.
Viidiyoon kun waa’ee waldhabdee hidhannoo Adda Bilisummaa Ummata Tigraay (TPLF) fi mootummaa Itoophiyaa yeroo sanatti uumame ilaalchisee gaaffii fi deebii hogganaa hojjettootaa waliin taasifameedha. Viidiyoo kana irratti Fiildii Maarshaal Birhanuu Juulaa akka jedhanitti ‘’humni Wayyaanee taankii fi meeshaa waraanaa lakkoofsa hin qabne ENDF irraa fudhate’’.
Kanaafuu, HaqCheck maxxansa Feesbuukii kana viidiyoo sirrii hin taane waan fayyadameef maxxansa kana Soba jedhee jirra.
Fuulli TikTok hordoftoota kuma 12 ol qabu tokko Hagayya 9, 2023, viidiyoo miseensi Mana Maree Bakka Bu’oota Ummataa kan ta’an Kiristaan Taadellee hidhaa keessaa gadhiifaman kan jedhu viidiyoo wajiin qoodeera.
Barreeffamni tiktokin kun waltajii kanarratti kan bayyee faffaca’ee fi dawwataa bayyee kan argate yoo ta’u, yeroo barreeffamni kun maxxanfamu si’aa 3439 qoodamera.
Haa ta’u malee Haqcheck viidiyoo kana sakatta’ee viidiyoon kun kan yeroon isa turee ta’u fi himannaa kana akka hin deeggarre ta’u isa mirkanessera.
Halaa kanan HaqCheck himannaa kana Soba taasiseera
Barreeffamni Feesbuukii kun waltajjii kanarratti kan bayyee faffaca’ee kan ture yoo ta’u, yeroo barreeffamni kun maxxanfamutti dawwattota kuma torbaa ol fi deebii jalachuu 300tti dhihaatu argateera.
Haa ta’u malee HaqCheck maxxansa kana qoratee viidiyoon kun kan yeroon isa turee ta’u fi himannaa kana kan hin deeggarre ta’uu isa mirkanessera.
Halaa kanan HaqCheck himannaa kana Soba taasiseera.
Ebla bara 2023 mootummaan Itoophiyaa humna addaa naannolee dhaabbilee nageenyaa birootti makamuuf karoorfachuu isaa beeksisee ture. Beeksisni kun naannoo Amaaraa keessatti mormii fi jeequmsa bal’aa kaase.
Haa ta’u malee, HaqCheck maxxansa kana qoratee viidiyoon kun kan yeroon isa ture ta’uu isa mirkanessera. Viidiyoon jalqabaa kun Ebla 26, 2019 Feesbuukii irratti kan maxxanfame yoo ta’u, barreeffamni isaas helikooptarri dhaabbata Trans Nation Airways (MIDROC Ethiopia Technology Group) kan ta’e kun Sababa motorri kufaatii irraan kan ka’e akka kufee ibsamera.
Kanaafuu, HaqCheck maxxansa Feesbuukii kana viidiyoo sirrii hin taane waan fayyadameef maxxansa kana Soba jedhee jirra.
Barreeffamni Feesbuukii kun waltajjii kana irratti kan bayyee faffaca’ee fi dawwataa bayyee kan argate yoo ta’u, yeroo barreeffamni kun maxxanfamu si’aa 21 qodameraa.
Haqcheck suuraa kana sakatta’ee himannaa kana akka hin deeggarre mirkanesseraa.
Kanarra kan ka’e Haqcheck himannaa kana Soba taasiseera.
Haala kanan kaampii sana keessatti dhukkuboota daddarbootiin rakkachaa fi du’aa akka jiranis maxxansichi ibseera.
[barreeffama fakkicha ibsuu: Kunniin saba Amaaraa Tulu Dimtu keessatti hidhamanii, kaampii keessatti dhukkuba daddarbootiin dhukkubsata fi du’aa jiranidha.]
Barreeffamni kun kan bayye faffaca’ee ta’ee waltajjii miidiyaa hawaasaa irratti harkifannaa argateera. HaqCheck barreeffamni sun dhugaa yookan soba ta’uu isaa mirkaneessuu hin dandeenye. Himata kana deeggaruuf suuraawwan dhiyaatan ka’umsaa fi dhugummaa isaanii mirkaneessuu hin dandeenye.
Barreeffamoota durii gulaaluu
Gama biraatiin, akkaawuntiiwwan miidiyaa hawaasaa mootummaa deggeran tokko tokko maxxansa Feesbuukii fi screenshotii suuraa kan qoodan yoo ta’u, suuraan kun waggaa tokko dura Feesbuukii irratti kan maxxanfamee fi himannaa kanaan kan wal hin qabanne ta’usa agarsiisa.
Kunis mootummaan saba Amaaraa ukkaamsaa jira kan jedhu fi suuraan himannaa kana deeggaruuf itti fayyadaman soba ta’uu isaa akka hin mirkanoofnee ragaa ta’ee dhiyaateera.
[Hiikkaa: Barreeffamoonni kun odeeffannoo sobaa babal’isuuf suuraa sobaa fi durii fayyadamera.]
Screenshotiin armaan gadii maxxansa feesbuukii durii kan suuraawwan falmisiisaa ta’an kana jalqaba maxxanseera jedha.
[Hiikaa: Bulchiinsi Magaalaa Addis Ababa namoota mana hin qabnef (harka qalleyyiif) 100 oliif tajaajila yaalaa kenna.]
HaqCheck suuraawwan fi barreeffamoota Feesbuukii kana qoratee waggaa tokko dura (waxabajjii 29, 2022) maxxansa biraa irratti maxxanfamuu isaanii fi barreeffama Amaariffan kan maxxanfame ta’u isa argatera.
Seenaa gulaallii maxxansa Feesbuukii
HaqCheck barreeffama feesbuukii durii kun dhiyoo kana gulaalamee akka ture fi booda kan itti dabalamee ta’u isa argatera.
Barreeffamni Feesbuukii kun waxabajjii 29, 2022 yeroo maxxanfamu, jalqaba irratti barreeffama Afaan Oromo dhan kan namoota “guddaa” shan ajjeefaman: John F. Kennedy, Martin Luther King Jr., Abraham Lincoln, Malcolm X, fi Hacaaluu Hundessa wal bira qabuu ture.
Barreeffamni gulaalame kun amma bulchiinsi Magaalaa Addis Ababa namoota dhibbaa ol daandiirra jiraataniif (namoota mana hin qabneef) tajaajila yaalaa kennaa akka ture hima.
HaqCheck barreeffama Feesbuukii kana Soba ta’u isa mirkanessera. Barreeffamni kun odeeffannoo soba ta’e namoota dogoggorsuuf itti yadamee kan maxxansame dha.
HaqCheck fayyadamtoonni miidiyaa hawaasaa maxxansa gosa dogoggoraa akkasii irraa of eeggannoo akka godhan hin gorsa.
Fayyadamtoonni miidiyaa hawaasaa guyyaa maxxansaa fi seenaa gulaaluu barreeffamoota miidiyaa hawaasaa, keessumaa maxxansa Feesbuukii erga waltajjiin kun bara 2013tti fayyadamtoonni maxxansa gulaaluu waan hayyameef akka ilalaan gorfama dha.
Barreeffamni Feesbuukii kun waltajjii kana irratti kan baay’ee faffaca’e ta’ee,yeroo 30tti dhihaatu kan qoodame yoo ta’u, yeroo barreeffamni kun maxxanfamu deebii jaallachuu150 ol argateera.
Haa ta’u malee, HaqCheck maxxansa kana sakatta’ee suuraan sun kan yeroon isa turee ta’uu fi biyyaa kenyaa kan hin ta’iin akkasumas himannaa kana kan hin deeggarre ta’u isaa mirkaneesseera.
Halaa kanan HaqCheck himannaa kana Soba taasiseera.
Guraandhala 28, 2023 barreeffamni Feesbuukii kana suuraa tokko qooduun namni suuraa irratti mul’atu kun Itoophiyaa keessatti akka wahabiin haleelamee fi laamsha’e qoodeera. Barreeffamni kun Wahabiin Suufiyyaa fi Muslimoota firqaalee Islaamaa biroo hordofan irratti duuluu fi ajjeesaa akka jiran ibseera.
Haq Check suuraan sun himannaa kana akka mirkaneessu jiraachuu isaa qorachuuf suuraa kana ilaaleera. Haa ta’u malee suuraan kun dulloomaa waan tureef muslima Suufiyyaa kan Wahabiin Itoophiyaa keessatti haleelame hin agarsiisu.
Hala kanaan barreeffama sun Soba jedhamee jiraa.
Wahaabii, hordoftoota sochii haaromsa Islaamaa (Wahhabism) kan Muhammad Ibn Abdul-Wahhaab jaarraa 18ffaa keessa Sa’udii Arabiyaa Najd keessatti kan hundeesse dha.
Wahaabummaan bara 1744 maatii Al Saud kan Mootummaa Sa’udii Arabiyaa hundeessan fudhatame. Jaarraa 20ffaa fi 21ffaa keessa Sa’udii fi Qaxar keessatti Al Wahabizimiin olaantummaa qaba ture.
Jechi kan Wahaabii jechun adda durummaan namoota alaa sochii kana adda baasuuf kan itti fayyadaman yoo ta’u, hordoftoonni garuu Salafii jedhun of yaamaani.
Itiyoophiyaa keessatti Salafummaan hajjii gara mana qulqullummaa naannootti godhamu diduu, akkasumas guyyaa dhaloota Nabi Muhammad kabajuutti ilaalama.
Salafummaan yeroo jalqabaaf Itoophiyaa keesaa kan dhufe bara 1936 hanga 1941tti yeroo Xaaliyaan qabattee turte dha.